Search
  • Aleksandra Kubacka

Czy depresja zaczyna się w jelitach?


Badacze zajmujący się mikroflorą jelitową szacują, że około 95% flory bakteryjnej człowieka (zwanej mikrobiotą) znajduje się w jelitach (1). Powierzchnia jelita (po policzeniu powierzchni kosmków jelitowych oraz umieszczonych na nich mikrokosmków) wynosi około 200 metrów kwadratowych. Rozmieszczone tam mikroorganizmy stanowią około 2 kg masy ciała człowieka. Ocenia się, że ogólna liczba mikroorganizmów zasiedlających całe ciało człowieka jest 10–100 razy większa niż liczba wszystkich komórek ludzkiego ciała (2).

Rola mikrobioty jelitowej polega między innymi na:

- prawidłowej czynności jelit (perystaltyka treści jelitowej, zachowanie prawidłowego pH jelit, formowanie stolca)

- trawienie i wchłaniania składników zawartych w produktach spożytych w posiłku

- synteza witaminy K oraz z grupy B

- metabolizowanie tłuszczu

- wytwarzanie energii dla kolonocytów (krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych SCFA)

- neutralizowanie toksyn

- wspomaganie pracy układu odpornościowego

- udział w tworzeniu bariery jelitowej.

Jej prawidłowe funkcjonowanie zapewnia homeostaza w jelitach, co zmienia się, gdy zaczyna się zwiększać ilość flory patogennej.

W takiej sytuacji następuje dysbioza, czyli zaburzenia równowagi w jelitach( ilości, składu i funkcjonowania mikrobiomu jelitowego), co prowadzi do zaburzenia bariery jelitowej prowadząc do zespołu nieszczelnego jelita. W tej sytuacji połączenia w ścianie jelita się rozluźniają, co powoduje przepuszczanie przez nią szkodliwych dla organizmu mikroorganizmów i toksyn. Odpowiedzią na to jest nadmierne pobudzenie układu odpornościowego, prowadzące do powstania procesu zapalnego. Efektem tego jest powstawanie wielu schorzeń, wśród których wymienia się również zaburzenia psychiczne.

Nieszczelność bariery jelitowej wiąże się z rozwojem nietolerancji pokarmowych, celiakii, chorób zapalnych jelita, cukrzycy typu I (3). Co ciekawe, coraz więcej badań potwierdza związek wymienionych chorób przewlekłych ze stanem depresji (4). I jak pokazują polskie doniesienia, zależność pomiędzy tymi chorobami, a depresją, to nie tylko kwesta uciążliwości samej choroby, czasu trwania i leczenia, ale również z bezpośredniego oddziaływania cytokin zapalnych na ośrodkowy układ nerwowy (5).

Pierwsze badania dotyczące wpływu spożywanych pokarmów na stan psychiczny już ponad sto lat temu wykonywał dr George Porter Phillips, który badał wpływ probiotyków w terapii zaburzeń psychicznych i opisał korzystne działanie bakterii kwasu mlekowego na stan chorych z depresją (6).

Nawiązując do tych spostrzeżeń wymyślono nowy termin – psychobiotyki, który ma określać bakterie probiotyczne, które spożywane w odpowiednich dawkach wykazują pozytywne działanie na oś jelitowo-mózgową i mają wpływ na stan pacjentów z zaburzeniami psychicznymi (7).

U sterylnych myszy doświadczalnych (takich u których przewód pokarmowy nie jest zasiedlony mikrobiotą) następowały zaburzenia rozwoju mikrogleju, gdzie brak drobnoustrojów produkujących SCFA powodował nieprawidłowy rozwój mózgu, co pokazuje również wiele innych badań(8)(9).

Natomiast dzieci, u których stwierdzono spektrum autyzmu, mają mniejszą różnorodność szczepów bakteryjnych i zmniejszoną obecność Lactobacillus i Actinobacteria w porównaniu do dzieci zdrowych(10).

W wielu badaniach in vivo i ex vivo na zwierzętach udowodniono, że również stres wpływa

znacząco na wzrost przepuszczalności bariery jelitowej, co odbywa się przy udziale między innymi kortykoliberyny (i jej receptorów jelitowych), której przypisuje się kluczową rolę w tym procesie (11).

W badaniu z 2011 roku podano zdrowym myszom bakterie probiotyczne Lactobacillus rhamnosus, co wyraźnie wpłynęło na redukcję objawów depresyjnych i lękowych oraz na zmiany poziomu GABA w centralnym układzie nerwowym wśród badanych zwierząt(12).

Bakterie Bifidobacterium infantis swoje działania przeciwdepresyjne potwierdziły w badaniu na szczurach przeprowadzonym przez Desbonnet i współpracowników(13).

Analiza składu mikrobioty u 37 pacjentów cierpiących na depresję oraz u 18 zdrowych osób, ujawniła istotne różnice w składzie tej mikrobioty. Przede wszystkim u chorych na depresję zaobserwowano większy niż u zdrowych udział Bacteroidetes w składzie mikrobioty. Także ilość bakterii Alistipes – jednego z rodzajów w gromadzie Bacteroidetes, była wyraźnie podwyższona u pacjentów z objawami depresji.

Badanie z 2012 roku wskazuje, że sugerowany jest udział Alistipes w rozwoju reakcji zapalnej leżącej u podłoża depresji(14).

Wyniki badania przeprowadzonego w 2015 roku wykazały zwiększony poziom bakterii Alistipes i Enteriobacteriaceae u chorych z depresją. Dodatkowo, u chorych tych zaobserwowano obniżony poziom Fecalibacterium, co wyraźnie korelowało z nasileniem symptomów depresji (15).

W tej sytuacji pojawia się wniosek, że poziom Alistipes i innych składowych mikrobioty może być modyfikowany poprzez dietę (16), co stwarza nowe możliwości terapeutyczne dla osób cierpiących na depresję.

Już w badaniu klinicznym z 2013 roku grupa 12 zdrowych kobiet przyjmowała przez okres czterech tygodni produkty mleczne z dodatkiem zestawu probiotyków, takich jak Bifidobacterium animalis, Streptococcus thermophilus, Lactobacillus bulgaricus i Lactococcus lactis. Wyniki wykazały, że konsumpcja probiotyków wpływała na ocenianą przy pomocy badania fMRI aktywność obszarów mózgu odpowiedzialnych za emocje i funkcje afektywne (17).

Podobnie, 30-dniowa suplementacja zestawu probiotyków zawierających bakterie Lactobacillus helveticus i B. longum wśród zdrowych ochotników wpłynęła na zmniejszenie objawów depresyjnych i lękowych mierzonych współczynnikami nasilenia somatyzacji, lęku i depresji oraz współczynnikiem agresji–wrogości, a także na spadek osoczowego poziomu kortyzolu (18).

Inny skład suplementów zawierających psychobiotyki (m.in. Bifidobacteriumbifidum, Bifidobacterium lactis, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus brevis) przyjmowany przez 28 dni w grupie 40 zdrowych ochotników wpłynął na obniżenie poziomu agresji oraz wyraźną redukcję objawów depresji w porównaniu z placebo (19).

Obserwacje pacjentów i wyniki badań są na tyle obiecujące, że wydaje się bardzo prawdopodobne, iż w nadchodzących latach kolejne badania kliniczne potwierdzą korzystny wpływ psychobiotyków w leczeniu zaburzeń afektywnych. Dzięki temu, być może, w terapii depresji oraz choroby afektywnej dwubiegunowej, niedługo suplementacja psychobiotykami i zmiana składu jelitowej mikrobioty stanie się rutynowym postępowaniem w zapobieganiu i leczeniu zaburzeń psychicznych w celu uzupełnienia terapii psychologicznej (20).

  1. Gołąb J, Jakóbisiak M, Lasek W, Stokłosa T: Immunologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 312

  2. Gill SR, Pop M, Deboy RT, Eckburg PB, Turnbaugh PJ, Samuel BS et al. Metagenomic analysis of the human distal gut microbiome. Science 2006; 312 (5778): 1355–1359.

  3. Groschwitz KR, Hogan SP. Intestinal barrier function: molecular regulation and disease pathogenesis. J Allergy Clin Immunol 2009; 124: 3–20.

  4. Corvaglia L, Catamo R, Pepe G, Lazzari R, Corvaglia E. Depression in adult untreated celiac subjects: diagnosis by the pediatrician. Am J Gastroenterol 1999; 94: 839–843

  5. Karakuła-Juchnowicz H, Szachta P, Opolska A, Morylowska-Topolska J, Gałęcka M, Juchnowicz D et al. The role of IgG hypersensitivity in the pathogenesis and therapy of depressive disorders. Nutritional Neuroscience 2014;

  6. Phillips JGP. The treatment of melancholia by the lactic acid bacillus. J Mental Sci 1910; 56: 422–431

  7. Dinan TG, Stanton C, Cryan JF. Psychobiotics: a novel class of psychotropic. Biol Psychiatry 2013; 74: 720–726

  8. Jakobsson J i wsp. Visualization and genetic modification of resident brain microglia using lentiviral vectors regulated by microRNA-9,Nature Communications 4, Article number: 1770 (2013)

  9. Łabuzek K i wsp. Przeciwzapalna funkcja komórek mikrogleju w świetle najnowszych badań naukowych Ann. Acad. Med. Siles. 2015; 69: 99-110

  10. Kargulewicz A: Od diety, przez mikrobiom, aż do rozwoju chorób lub utrzymania optymalnego stanu zdrowia, Food forum 2017; 2(18): 108-110

  11. Overman EL, Rivier JE, Moeser AJ. CRF induces intestinal epithelial barrier injury via the release of mast cell proteases and TNF-alpha. PLoS ONE 2012; 7: e39935

  12. Bravo JA, Forsythe P, Chew MV, Escaravage E, Savignac HM, Dinan TG et al. Ingestion of Lactobacillus strain regulates emotional behavior and central GABA receptor expression in a mouse via the vagus nerve. Proc Natl Acad Sci U S A 2011; 108 (38): 16050–16055.

  13. Desbonnet L, Garrett L, Clarke G, Bienenstock J, Dinan TG. The probiotic Bifidobacteria infantis: an assessment of potential antidepressant properties in the rat. J Psychiatr Res 2009; 43: 164–174

  14. Bangsgaard Bendtsen KM, Krych L, Sorensen DB, Pang W, Nielsen DS et al. Gut microbiota composition is correlated to grid floor induced stress and behavior in the BALB/c mouse. PLoS One 2012; 7 (10): e46231

  15. Jiang H, Ling Z, Zhang Y, Mao H, Ma Z, Yin Y et al. Altered fecal microbiota composition in patients with major depressive disorder. Brain Behav Immun 2015; 48: 186–194

  16. David LA, Maurice CF, Carmody RN, Gootenberg DB, Button JE, Wolfe BE et al. Diet rapidly and reproducibly alters the human gut microbiome. Nature 2014; 505 (7484): 559–563

  17. Tillisch K, Labus J, Kilpatrick L, Jiang Z, Stains J, Ebrat B et al. Consumption of fermented milk product with probiotic modulates brain activity. Gastroenterology 2013; 144: 1394–1401

  18. Messaoudi M, Lalonde R, Violle N, Javelot H, Desor D, NejdiA et al. Assessment of psychotropic-like properties of a probiotic formulation (Lactobacillus helveticus R0052 and Bifidobacterium longum R0175) in rats and human subjects. Br J Nutr 2011; 105: 755–764

  19. Steenbergen L, Sellaro R, van Hemert S, Bosch JA, Colzato LS. A randomized controlled trial to test the effect of multispecies probiotics on cognitive reactivity to sad mood. Brain Behav Immun 2015; 48: 258–264

  20. Karakuła-Juchnowicz H, Pankowicz H, Juchnowicz D, Szachta P, Małecka-Massalska T. Psychobiotics: new possibilities for treatment of affective disorders? Psychobiotyki – nowe możliwości terapii zaburzeń afektywnych? Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii 2015, 31 (3–4), 229–242

#Dobrydietetyk #Dieta #Zdroweodchudzanie

32 views
  • White Facebook Icon
  • Google+ Social Icon

ul. Krucza 17/40

00-525 Warszawa

aleksandra.kubacka@zielonypieprz.com

Tel: +48 573 498 600

© Zielony Pieprz 2020

Aleksandra Kubacka